De wereld op nomadische wijze in kaart brengen

augustus 2004 -

Claudia Fontes (Argentinië) bezocht het Australische forum South 1, en probeerde antwoord te krijgen op de vraag: wat is ‘het Zuiden?’ En nog moeilijker: waar ligt het precies?

Er waren evenveel antwoorden als deelnemers tijdens de eerste fase van het South Project South 1, het forum dat van 1 tot 4 juli 2004 in Melbourne, Australië, georganiseerd was door Craft Victoria onder leiding van curator Kevin Murray.

Alle deelnemers waren het erover eens dat de definitie van 'het Zuiden' die wij allen hanteerden niets te maken had met geografische ligging. Er waren veel momenten waarop we stilzwijgend leken te verwijzen naar een gemeenschappelijk trauma: hoe om te gaan met de conflictueuze koloniale / postkoloniale wereld waarin wij geboren zijn? Maar is het wel juist om alle vertegenwoordigers van al die uiteenlopende culturen door een trauma met elkaar te verbinden? Bovendien: welk deel van onze planeet is eigenlijk niet getraumatiseerd door de gevolgen van postkolonialisme en globalisering? Om het met de woorden van de Tasmaanse schrijver Greg Lehman te zeggen: ‘97% van de wereldbevolking, van Engeland tot Paaseiland, leidt onder de logica van het kolonialisme en haar metamorfose in globalisering.’

De Indiase wetenschapper Jasleen Dhamija gaf een hint die mogelijk tot een antwoord kon leiden: ‘Of je bij het Zuiden hoort is een kwestie van houding.’ Maar wat is een 'Zuidelijke houding?’ Delen wij kunstenaars, scheppers, culturele vakmensen en theoretici afkomstig uit zulke uiteenlopende landen, met verschillende achtergronden en gebruiken, een gemeenschappelijke houding ten opzichte van de huidige situatie - zelfs voordat we de kans hebben gehad om ervaringen met elkaar uit te wisselen?

Het is heel verleidelijk om onszelf te definiëren als het Zuiden in tegenstelling tot het Noorden, als slachtoffers tegenover daders. Dat komt misschien omdat het ook verleidelijk is om misbruik te maken van de schijnbare morele autoriteit die het slachtoffer zijn met zich mee lijkt te dragen. De Zuid-Afrikaanse schrijver Mbulelo Mzamane zei het als volgt:’Het feit dat je een voormalig slachtoffer bent, biedt geen garantie dat je op jouw beurt degenen die zwakker zijn dan jij nooit tot slachtoffer zult maken.’

De poging om tot één definitie van het Zuiden te komen, als tegenstelling tot het Noorden, is niet alleen onmogelijk maar ook onwenselijk. Zo'n definitie zou onze culturen absoluut niet krachtiger maken, maar het zou er juist voor zorgen dat ze opnieuw vervagen als spiegelbeeld van het Noorden zoals dat ook op de oude koloniale manier gebeurde. We zijn op een punt beland waar de te volgen strategieën overduidelijk lijken te zijn. Er is geen dialectiek die gevolgd dient te worden. In plaats daarvan kan het discussiëren over bepaalde concepten veel nuttiger zijn voor onze toekomst. Laten we ons richten op veelvoudigheid in plaats van verticaliteit; op culturele netwerken in plaats van culturele centra; op gemeenschapswaarden in plaats van individualisme; laten we diversiteit verkiezen boven hegemonie; laten we ons inbeelden dat we op een zee van Zuidelijke projecten drijven.

Claudia Fontes (Argentinië) is kunstenaar en oprichter van Trama, een programma voor samenwerking tussen kunstenaars uit Argentinië.