UZAK op Filmfestival Rotterdam

januari 2004 -

De Turkse filmmaker Nuri Bilge Ceylan maakt en produceert zijn films zelf, samen met familie en vrienden. Zijn film UZAK (VER) won in Cannes de Grand Prix du Jury de gedeelde prijs voor beste acteur voor de beide hoofdrolspelers (Muzaffer Ozdemir en Mehmet Emin Toprak). UZAK draait op het filmfestival van Rotterdam en komt op 26 februari in Nederland uit.

Still uit UZAK

Uzak is gefilmd in een winters Istanbul, in vaak lange, bijna fotografische shots. Een besneeuwd dorp tegen de heuvel, een weg naar de stad. Een man die op weg is van het dorp naar de stad. Daarna een man in zijn appartement, met op de achtergrond een onscherpe vrouwengestalte die zich ontkleedt. De eerste woorden in de film komen uit het antwoordapparaat van Mahmut, de bewoner van het appartement.

Mahmut is een fotograaf met verloren ambities. Zijn huwelijk is misgelopen. Nu fotografeert hij tegels voor reclamefolders en ontvangt soms een vrouw voor een paar uur. Verbitterd lijkt hij niet, eerder op zijn gemak in zijn eenzaamheid.

Onaangekondigd staat neef Yusuf bij Mahmut op de stoep. Hij wil werk zoeken op zee, nu hij uit de fabriek in zijn dorp ontslagen is. Aanvankelijk bewegen de twee mannen zich schielijk langs elkaar heen. Mahmut snuft 's avonds aan de schoenen van zijn neef, spuit er met een spray in en zet ze in de kast. Yusuf belt stiekem naar zijn moeder, Mahmut kijkt onderwijl stiekem naar een pornofilm. Het wordt steeds moeilijker elkaar te ontlopen. Mahmut rent in zijn eigen muizenval van lijm wanneer Yusuf hem bijna op het afluisteren van zijn telefoongesprek betrapt. Yusuf is zelfs nog aanwezig als hij op verzoek van Mahmut een avond weg is: bierblikjes en volle asbakken maken Mahmut razend. Spannend wordt het wanneer Mahmut Yusuf schuldig acht voor het verdwijnen van zijn zilveren horloge. Hij houdt de verdenking in stand als hij het teruggevonden heeft. Yusuf is zichtbaar beledigd. Zijn vertrek is even onaangekondigd als zijn komst. De sleutels hangen aan een haakje aan de kapstok, zijn slaapzak ligt opgerold op het bed.

Ceylans filmtechniek en verteltrant vormen een prachtige eenheid. De beelden treden niet in detail en houden de toeschouwer haast op afstand. Ook tussen de personnages wordt veel niet gezegd. Toch maakt Ceylan veel duidelijk. Zoals op het eind wanneer Mehmet in kou en wind op een bankje aan de Bosporus zit. Minutenlang staart hij over de grijze watervlakte. Hij rookt een sigaret uit het pakje dat zijn neef liet liggen. Diep inhaleert hij, krachtig blaast hij uit. Op de vrijheid.