Een frisdrankgigant, een fotograaf en artistieke vrijheid

augustus 2005 -

"Waar ligt de grens als het gaat om het beschermen van de vrijheid van meningsuiting van kunstenaars?" vraagt de beroemde Indiase fotograaf Sharad Haksar zich af. Coca Cola (India) dreigde onlangs met een rechtszaak tegen Haksar omdat zijn foto over het tekort aan drinkwater in Indiase steden volgens hen imagoschade had veroorzaakt. De partijen zijn er samen uitgekomen, maar het spanningsveld tussen merkenrecht en artistieke vrijheid blijft voelbaar.

photo

foto: Sharad Haksar

Iedere maand maakt Haksar een foto voor een billboard in de Indiase stad Chennai, om allerlei onderwerpen zoals kanker, rijden onder invloed en Aids onder de aandacht te brengen. Op de foto van Haksar's billboard in juli zijn lege kruiken te zien die bij een waterpomp staan te wachten om gevuld te worden met het logo van Coca Cola op de achtergrond. Coca Cola fabrieken in India worden beschuldigd van het leeghalen van waterbronnen in een land dat kampt met een ernstig watertekort. De multinational dreigde met gerechtelijke vervolging als Haksar de poster niet onmiddellijk weg zou halen. Haksar weigerde om hieraan mee te werken: "Het doel van deze foto is de waterschaarste in mijn stad onder de aandacht te brengen, niet Coca Cola ruineren."

Haksar ziet zichzelf niet als een maatschappelijk activist, maar met zijn foto's geeft hij zijn mening over bepaalde onderwerpen. Een ander voorbeeld was een foto waarop een jongen stond te plassen tegen een muur met een Nike reclame erop. De foto was bedoeld om mensen te vragen om hun stad schoon te houden, maar Nike was er niet blij mee. Dat conflict werd in goede harmonie opgelost.

photo

foto: Sharad Haksar

Haksar zou willen dat multinationals verstandiger omgingen met dit soort conflicten. "Bedrijven moeten hun tijd niet verdoen met het leven van individuele kunstenaars zuur te maken. Ze zouden naar het grotere plaatje moeten kijken. Als ik nou een Coca Cola medewerker was die zich misdroeg of een concurrent van Coca Cola was, dan hadden ze het volste recht om boos te zijn. Maar ik heb geen enkel commercieel belang. Hun actie tegen die foto heeft alleen maar voor meer publiciteit gezorgd."

De Coca Cola en Nike foto's verschijnen in Haksar's boek Brand Ironies met foto's over 'het koppelen van reclame uitingen aan de realiteit'. "Als multinationals niet willen dat hun merk in kunst wordt gebruikt, dan moeten ze maar een disclaimer op al hun producten zetten! Als we zo gaan beginnen, dan kunnen huiseigenaren ook moeilijk gaan doen over het feit dat hun huis te zien is op een foto die ik van hun straat heb gemaakt. Dan is het eind toch zoek?'"