Shona-beeldhouwkunst past zich aan aan de vraag

mei 2008 -

Met groot gemak en een stevige grip perst Lawrence Sandaramu, een Shona-beeldhouwer uit Zimbabwe, het uiteinde van een stuk tandartsgereedschap naar binnen. Net boven het ronde jukbeen van de man. Zorgvuldig boort hij de laatste details in zijn springstone oogleden. Sandaramu is bijna klaar met zijn kunstwerk, De Acrobaat, dat hij al heeft verkocht aan een buitenlandse koper. De jonge Sandamaru, die geboren is in Chitungwiza, werd opgeleid bij de gerenommeerde Chapungu Gallery in Harare. Sindsdien is hij een gerespecteerd kunstenaar binnen de moderne Shona-kunstbeweging.

Foto: Muvezi

Shona-beeldhouwkunst is een wezenlijk onderdeel van Zimbabwes nationale identiteit. Die is van oudsher gebaseerd op de spirituele overtuiging en de folkloristische rituelen van het Shona-volk, de grootste bevolkingsgroep van Zimbabwe. De beeldhouwpraktijk heeft zich gedurende de laatste decennia aangepast aan een veranderende vraag.

"Verschillende stijlen ontstonden toen afzonderlijke kunstenaars hun eigen stijl ontwikkelden", legt Doug Dicker uit. Hij is een particulier uit Zimbabwe die Shona-kunst koopt en distribueert. "De kunst transformeerde zich in de richting van meer realisme en beter vakmanschap."

In de jaren '50 evolueerde de stijl van de Shona-beeldhouwkunst door de adviezen van Frank McEwen, de eerste directeur van de National Gallery in het vroegere Zuid-Rhodesië. McEwen leidde Shona-kunstenaars op in een meer hedendaagse opvatting van beeldhouwkunst. Een die westerse kopers zou aantrekken. Hij moedigde de beeldhouwers aan om te vertrouwen op hun instinct en traditionele beeldhouwmethoden toe te passen om hedendaagse vormen te creëren.

De huidige Shona-stijl is ook het gevolg van betere gereedschappen uit het buitenland en een toenemende internationale belangstelling voor Afrikaanse kunst. En een derde generatie Shona-beeldhouwers, zoals Sandaramu, die meer open staat voor experimenten. De kunstenaars maken gebruik van minerale steensoorten die in Zimbabwe ruimschoots voorhanden zijn - verdite, kobalsteen, fruitserpentijn, luipaardsteen en opaalsteen. Ze combineren abstract symbolisme met traditioneel gangbare thema's, zoals wilde dieren, het gezin, de natuur, het dagelijks leven en metamorfosen.

De inspiratiebron voor de Shona-beeldhouwkunst blijft onveranderd: de intieme verbintenis tussen de fysieke en de spirituele wereld. De verbeelding van het menszijn is altijd een centrale component. Maar gezien de schommelende economie moeten Zimbabwe's beeldhouwers zich voortdurend aanpassen aan de - toenemende - internationale vraag.

De solotentoonstelling My World – Mugariro van Dominic Benhura is t/m 19 oktober 2008 te zien in de Hortus Botanicus in Leiden.