Braziliaanse kunst verrast in Rotterdam

juni 2009 -

Brazil Contemporary is een overzichtstentoonstelling die werd samengesteld door het Nederlands Architectuur Instituut, Museum Boijmans van Beuningen en het Nederlands Fotomuseum. Gedrieën laten zij het publiek kennismaken met jonge Braziliaanse kunstenaars, architecten, fotografen en ontwerpers.

Een kijkje in de keuken van de uitbundige voortrekker van het hedonistische Zuid-Amerikaanse continent? Volgens Bregje van Woensel, curator van de tentoonstelling in Boijmans, wordt de Braziliaanse hedendaagse kunst juist gekarakteriseerd door een heel gestructureerde en beheerste benadering van materiaal en onderwerp. Het werk van de 'nestor' van de moderne Braziliaanse kunst, Hélio Oiticica, en dat van vier jonge kunstenaars is inderdaad opvallend conceptueel en interactief.

image

'Bólide ninhos Eden' door Helio Oiticica

Met het werk van Oscar Niemeyer, Lúcio Costa en Roberto Burle Marx ontwikkelde zich in het twintigste-eeuwse Brazilië een opvallend eigenzinnig stadsmodernisme. Het "was veroordeeld tot de toekomst", in de woorden van Paul Meurs, samensteller van de tentoonstelling over São Paulo in het NAI.

São Paulo is met zijn samengaan van arm en rijk, binnen- en buitenlandse migratie, elitaire en populaire cultuur dé belichaming van de interculturele Braziliaanse maatschappij die invloeden van buitenaf weet op te zuigen en op een geheel eigen manier verteert. In een interactieve opstelling van filmschermen, foto’s en objecten uit het straatbeeld worden diverse aspecten van deze metropool belicht.

De vermenging van internationale, lees: Westerse beschaving met inheemse culturele elementen, werd in 1928 verwoord in het Manifesto Antropófago (Kannibalistisch Manifest) van de Braziliaanse dichter Oswald de Andrade. Deze theorie van het Braziliaanse modernisme is onomwonden als rode draad gebruikt door de verschillende samenstellers van Brazil Contemporary.

Het programma richt zich voornamelijk op de wording en dynamiek van de eigentijdse stadscultuur en laat enigszins in het ongewisse waar de meer inheemse elementen precies vandaan komen en hoe het daarmee momenteel is gesteld. Wie zich daar in wil verdiepen kan Rooksignalen van Ineke Holtwijk lezen, en De Binnenlanden van Euclides da Cunha, prachtig vertaald door de in 2007 overleden 'ambassadeur van de Braziliaanse letteren in Nederland', August Willemsen.